Druk op "Enter" om naar de inhoud te gaan

Europa's nieuwe vuile energie

In juli vorig jaar presenteerden de Eurocommissarissen een reeks groene beleidsmaatregelen om het continent op koers te zetten om in 2050 klimaatneutraal te worden. “De fossiele brandstofeconomie heeft zijn grenzen bereikt”, zegt Ursula von der Leyen, voorzitter van de Commissie.

Iets meer dan een jaar later houden deze commissarissen nu tientallen miljarden euro’s aan uitgaven voor infrastructuur en de levering van fossiele brandstoffen in de gaten, te midden van scherpe bezuinigingen op de gasleveringen uit Rusland en recordhoge prijzen.

Gegevens geanalyseerd door energiedenktank Ember Climate voor de Financial Times suggereren dat Europese regeringen deze winter minstens 50 miljard euro zullen uitgeven aan nieuwe en uitgebreide infrastructuur en fossiele brandstofvoorraden, waaronder gas dat vanuit het buitenland wordt verscheept en steenkool om voormalige mottenballencentrales van stroom te voorzien.

De EU, die voorheen voor ongeveer 40 procent van zijn gas en meer dan de helft van zijn steenkool afhankelijk was van Rusland, lijkt weinig keuze te hebben. Industrieën van kunstmestfabrikanten tot zinksmelterijen hebben moeten sluiten, niet in staat om de brandstofkosten te betalen. Energierekeningen drijven consumenten naar bijna armoede.

Het blok bereidt zich nu voor op een reddingsoperatie om te concurreren met het antwoord op de bankencrisis van 2008. Cijfers van economische denktank Bruegel suggereren dat eu-regeringen tussen september 2021 en juli dit jaar al 280 miljard euro hebben gereserveerd om consumenten te beschermen tegen stijgende energieprijzen, brandstoftarieven te verlagen, getransporteerd gas te betalen en dividenden uit te keren aan kwetsbare huishoudens.

De situatie verslechterde maandag toen het Kremlin zei dat de gastoevoer via de kritieke Nord Stream 1-pijpleiding zou worden afgesneden totdat de westerse sancties worden opgeheven, waardoor Europa weer een stap dichter bij een recessie komt. De EU-ministers van Energie zullen op 9 september in Brussel bijeenkomen voor een spoedvergadering om een gecoördineerde reactie te bespreken.

Het antwoord van de EU op de zogenaamde “bewapening” van de energievoorziening door Moskou was om een heffing voor te stellen op niet-gascentrales, inclusief hernieuwbare energiebronnen, die profiteren van de hoge prijzen, en om de leveringen van alternatieve fossiele brandstoffen te vergroten om te voorkomen dat burgers deze winter bevriezen.

Zeven vloeibaar gemaakte terminals voor de verwerking van vloeibaar aardgas uit niet-Russische bronnen zullen in Duitsland, Nederland en tussen Estland en Finland net op tijd voor de winter online zijn voor een totale kostprijs van ten minste 3,7 miljard euro tussen oktober en maart volgend jaar.

In de hele EU zijn er nog minstens 19 gepland, waarvan de totale projectkosten bijna 10 miljard euro bedragen, exclusief uitgaven voor noodzakelijke extra infrastructuur zoals pijpleidingen en bruggen. Samen zullen deze op basis van de huidige schattingen 30 miljard euro extra aan geïmporteerd gas mogelijk maken.

Ondertussen hebben verschillende landen, waaronder Duitsland en Nederland, de herstart toegestaan van activiteiten in kolencentrales die ofwel buiten dienst gingen of op het punt stonden te sluiten – waardoor de verbranding van nog eens 13 miljoen ton steenkool mogelijk werd die ongeveer 4,5 miljard euro kostte, schat Ember.

Ambtenaren in Brussel waarschuwen dat dit slechts noodmaatregelen zijn die de ambitie van het blok om in 2050 klimaatneutraal te zijn niet zullen verlagen. De Europese klimaatdoelstellingen “worden niet opgesteld of geannuleerd”, aldus Virginijus Sinkevičius, EU-commissaris voor Milieu. “Het is belangrijk om het gebruik van steenkool als laatste mogelijke optie te combineren met snellere energie-efficiëntieprojecten en de ontwikkeling van hernieuwbare energie.”

De EU spant zich in om de vraag te verminderen, variërend van beperkingen op verwarming tot het ’s nachts uitschakelen van openbare lichten. En het Europees Parlement zal volgende week stemmen over voorstellen om zijn algemene doelstelling voor hernieuwbare energie te verhogen van 40% van de elektriciteitsproductie naar 45% tegen 2030.

Maar analisten vrezen dat sommige investeringen van het blok in steenkool en LNG het langer dan gepland kunnen koppelen aan fossiele brandstoffen, waardoor toekomstige emissiedoelstellingen in gevaar komen.

De uitdaging voor beleidsmakers is om dat risico te beheersen en een balans te vinden om met een echte crisissituatie op korte termijn om te gaan

Herstel van de EU

Brussel heeft misschien onderschat hoeveel vuile energie nodig zal zijn voor meer dan alleen de korte termijn.

De Europese Commissie zei in haar “RePowerEU”-voorstellen in mei dat er 210 miljard euro aan zowel publieke als private financiering nodig was om de EU tegen 2027 van de Russische energievoorziening af te houden, waarvan een groot deel voor hernieuwbare energie. Slechts 12 miljard euro was bestemd voor gas- en olie-infrastructuur en brandstof om deze te leveren.

De analyse van Ember suggereert echter dat er deze winter meer dan vier keer zal worden uitgegeven. Dat cijfer kan nog veel hoger oplopen, omdat overheden extra steun overwegen om bedrijven en huishoudens te helpen het licht aan te houden.

De ongewoon hete en droge zomer heeft de energievooruitzichten verslechterd. Gedroogde waterkrachtbronnen hebben geresulteerd in een toegenomen vraag naar gas in landen van Spanje en Portugal in het zuiden tot Noorwegen in het noorden.

In Frankrijk zijn kerncentrales, die al onder druk staan door uitgebreide onderhoudssluitingen, gedwongen om de capaciteit te verlagen vanwege een gebrek aan water om de reactoren te koelen. Ook fabrieken in België, Zwitserland, Duitsland en Finland zijn getroffen.

Al die tijd is Gazprom doorgegaan met het verminderen van de aardgasexport naar het blok. Volgens de schattingen van S&P Global zijn de gasstromen uit Rusland nu ongeveer een kwart van wat ze in de eerste helft van 2021 waren, en voldoen ze slechts aan ongeveer een twaalfde van de gemiddelde Europese vraag.

De perfecte storm is een understatement van wat er aan de hand is.

De cijfers van Ember zijn gebaseerd op voorspellingen van gas- en kolenprijzen in de winter – die al tot recordniveaus zijn gestegen – en schattingen van projectkosten op basis van openbaar beschikbare informatie en huurkosten voor gasterminals.

Steenkool werd niet genoemd in de aankondiging van mei. Maar ten minste vier landen, waaronder Duitsland, Nederland, Griekenland en Tsjechië, hebben kolencentrales toegestaan om de productie op te voeren of de mijnbouw opnieuw op te starten.

EPH, het in Tsjechië gevestigde energiebedrijf dat in mottenballencentrales zoals Mehrum in Duitsland heeft geschoten, zegt dat het “blij” was dat zijn centrales weer operationeel waren om “de moeilijke energiesituatie van Duitsland” op te lossen – tot de oorlog was Duitsland een van de EU-landen die het meest afhankelijk waren van Russisch gas – maar voegt eraan toe dat “het extreem moeilijk is om enige vorm van schatting te maken” voor hoe lang ze nodig zouden zijn.

De meer populaire vervanging voor Russisch gas is vloeibaar aardgas, een samengestelde stoom gekoeld tot -162C en vervoerd in hypergekoelde containers op grote tankers.

Tussen mei en juli kondigde Brussel LNG-overeenkomsten aan met de Verenigde Staten, Qatar, Azerbeidzjan, Egypte en Israël om de bevoorrading te verhogen. Zo streefde het EU-akkoord over de invoer van LNG uit de VS dit jaar naar 15 miljard kubieke meter extra en een verhoging tot minstens 50 miljard kubieke meter per jaar tegen 2030. In totaal bedroeg de Russische aardgasvoorziening aan de EU in 2021 ongeveer 155 miljard kubieke meter.

Exporterende landen willen graag langetermijncontracten afsluiten, wat betekent dat de EU langer dan de bedoeling is van gas afhankelijk kan zijn, zei Ana Maria Jaller-Makarewicz, Europa-energie-analist bij het Institute for Energy Economics and Financial Analysis.

We zitten nu in een verkopersmarkt. De verkoper weet dat de EU wanhopig op zoek is naar meer LNG-deals.

Glow-cijfers tonen ook aan dat 19 tijdelijke hervergassingseenheden, bekend als FSRU’s, die zeewater gebruiken om de vloeistof te verwarmen en weer om te zetten in een gas, op de lange termijn in heel Europa zijn gepland, online tussen oktober dit jaar en 2028, evenals zeven permanente landterminals.

Veel beleidsmakers en degenen die in LNG-activa investeren, beweren dat de infrastructuur kan worden aangepast aan groene waterstof, een manier om energie op te slaan en te transporteren die wordt opgewekt door hernieuwbare energie, en er zijn veelbelovende projecten die de mogelijkheid testen als een van de Duitse groep Eon in Noordrijn-Westfalen.

Maar verschillende analisten en klimaatexperts waarschuwen dat het lichtzinnig is om te suggereren dat dit een gemakkelijke oplossing is. Er is niet genoeg hernieuwbare capaciteit om de vereiste niveaus van groene waterstof te creëren, en het is nog niet bewezen dat gasinfrastructuur gemakkelijk kan worden aangepast voor het transport van pure waterstof, dat zeer vluchtig is.

Niet makkelijk om groen te zijn

In de haast om fossiele brandstoffen op te bouwen, vrezen klimaatlobbyisten, denktanks en ngo’s dat de geloofwaardigheid van Europa, ’s werelds op twee na grootste uitstoter van broeikasgassen na de Verenigde Staten en China, als klimaatleiders is bedreigd.

Op de VN-klimaattop COP27 in Sharm-el-Sheikh, Egypte, over acht weken, zullen wereldleiders opnieuw de moeilijke vraag bespreken hoe ver rijkere landen – meestal de zwaarste vervuilers – zullen gaan om ontwikkelingslanden te ondersteunen bij klimaattransitie.

Een belofte in 2009 voor rijkere landen om tussen 2020 en 2025 jaarlijks 100 miljard dollar aan klimaatfinanciering op te halen voor kwetsbare landen is niet nagekomen. En de oorlog heeft de zaken nog ingewikkelder gemaakt voor Europa, dat ambities heeft om wereldleider te worden op het gebied van klimaatverandering.

Sinds Rusland Oekraïne is binnengevallen, heeft de EU meer staatssteun verleend om energie-intensieve spelers in de industrie en de energiesector te ondersteunen – ongeveer 27 miljard euro, volgens een analyse van de FT-cijfers van de Commissie – dan de EU in 2020 aan klimaatfinanciering aan armere landen heeft uitbetaald.

De optiek voor Europa is deze week niet verbeterd. Slechts twee Europese leiders woonden een klimaattop in Rotterdam bij, ondanks zeven Afrikaanse presidenten die de reis maakten.

Hoewel er positief nieuws is dat de langetermijnklimaatdoelstellingen van Europa nog steeds intact zijn en nog niet worden bedreigd, heeft de oorlog “elementen geïntroduceerd die het leiderschap van de EU op het gebied van klimaatverandering kunnen ondermijnen.

Brussel is van plan om nog eens 20 miljard euro aan kooldioxidevergunningen te verkopen, die meestal worden gekocht door vervuilende bedrijven om de kosten van hun uitstoot te dekken.

Toen het idee om de opbrengst van de verkoop van de vergunningen te gebruiken voor het eerst werd gemeld, daalde de koolstofprijs met bijna 8 procent, volgens de koolstofprijstracker van Ember.

Milieugroepen en groene partijen waren vooral boos over het feit dat het Europees Parlement toestaat dat gas en kernenergie, onder bepaalde beperkingen, als groen worden bestempeld in de zogenaamde financiële taxonomie van de EU, een classificatiesysteem dat gericht is op het sturen van investeringen in de richting van klimaatvriendelijke projecten.

Toch is er hoop te midden van de smog.

We doen een stap terug [men] , we willen twee heel snelle stappen vooruit zetten,

In juli ondertekenden de Europese energieministers een inderhaast overeengekomen overeenkomst om het gasverbruik tussen oktober en maart vrijwillig met 15 procent te verminderen in een poging de behoefte aan dure extra gasleveringen te beperken. In Frankrijk en Spanje zijn regels ingevoerd die de airconditioning in bedrijven beperken en ervoor zorgen dat reclameborden en winkelverlichting ’s nachts worden uitgeschakeld.

Duitsland heeft vanaf 1 september een plan aangenomen dat het verwarmen van recreatiebaden met energie van het net verbiedt en voorkomt dat bedrijfskantoren boven de 19 graden verwarmen.

Uit de analyse van Ember blijkt dat de vermindering van de emissies als gevolg van de vermindering van het gasgebruik voldoende zou moeten zijn om het in RePowerEU voorgestelde niveau van toegenomen steenkoolgebruik teniet te doen.

Het ontwaken voor een betere binnenlandse energiezekerheid heeft ook landen als Polen, die zich eerder tegen emissiedoelstellingen verzetten, ertoe aangezet om mee te gaan.

Oost-Europese landen die zich hadden verzet tegen delen van de klimaatdoelstellingen van de EU toen ze voor het eerst werden gepresenteerd, hebben hun 2030-doelen zonder oppositie tijdens een raad in juni aangenomen, zei een hoge EU-functionaris. “Dit is waar de energiecrisis ons heeft geholpen.”

Polen, bijvoorbeeld, is nu een van de vele landen die hernieuwbare energieopwekking nastreven met meer gecoördineerde inspanningen, waaronder de installatie van zijn eerste offshore windpark in de Oostzee.

Of de huidige energiecrisis de klimaatdoelstellingen beïnvloedt, hangt volledig af van de vraag of we de hernieuwbare revolutie kunnen ontketenen. Als we het hebben over het verbranden van kolen gedurende vijf tot zes jaar, zal het moeilijker zijn.

Wees de eerste om reactie te geven

Leave a Reply

%d bloggers like this: